Wankelt de democratie?

Hade Dorst

Het boek ‘de wankele democratie’

Een zeldzaam zonnige middag vlak voor het paasweekend, maar toch bezocht ik nog even de conferentie ‘De Wankele Democratie’, rond een boekpresentatie van gelijknamige boek waarin drie politicologen op zoek zijn naar aanwijzingen voor of nuances van ‘de vermeende legitimiteitscrisis van de representatieve democratie’. Je blogt over democratie of niet, zon negeren en op naar het KNAW.

Eerlijkheidshalve hadden vooral de sprekers die het debat op gang zouden helpen mij gelokt: James Kennedy, historicus aan de UvA en columnist voor Trouw, en David van Reybrouck, schrijver van (onder andere) ‘Tegen Democratie’ en columnist voor de Correspondent, fervent voorstander van een democratisch stelsel gebaseerd op loting.
In het boek waar de middag om draaide, beschrijven Jacques Thomassen, Carolien van Ham en Rudy Andeweg in heldere taal dat de legitimiteitscrisis waar de democratie zich in zou bevinden feitelijk een mythe is. De tevredenheid over ons politiek stelsel neemt alleen maar toe, en dalend partijlidmaatschap, zwevende kiezers en een toenemend aantal stemmen op populistische partijen doen hier geen afbreuk aan. Sterker nog, zou dit juist geen teken zijn van een toenemende politieke betrokkenheid in Nederland? Men wordt mondiger en steeds vaker worden politieke misstappen direct afgestraft.
Kanttekeningen moesten toch wel geplaatst worden. Er valt een verschil in tevredenheid over ons huidige democratische systeem waar te nemen tussen verschillende bevolkingsgroepen, wellicht de reden voor de toename in aantal stemmen op populistische partijen. Ook maakt de Nederlandse stemmer zich in toenemende mate druk om het verlies van soevereiniteit. De politieke macht verplaatst zich naar een hoger, internationaal schaalniveau, en daarnaast lijkt de nationale (en internationale) politiek ook meer en meer aan macht in te boeten ten opzichte van een internationaal economisch systeem.

Volgens de schrijvers van ‘De Wankele Democratie’ gaat het de burger overigens niet alleen om het politiek bestel; tevredenheid groeit eigenlijk voornamelijk wanneer de (vermeende) corruptie laag is, en het zorgstelsel, onze rechtsstaat en de publieke dienstverlening in orde zijn. In zoverre is Nederland er internationaal gezien helemaal niet slecht aan toe. De conclusie luidt eigenlijk dan ook, volgens Jacques Thomassen, dat ‘de crisis van de democratie van alle tijden is’. Maar een democratie functioneert niet optimaal als men zich niet tegen de verandering en verbetering ervan aan kan bemoeien, en dus is het ook hoog tijd om ons democratisch stelsel weer eens onder de loep te nemen.
Aan het woord David van Reybrouck, die ook van mening is dat het enige politieke stelsel dat werkt een stelsel is dat voortdurend op ontwikkeling uit is. Als het op ons democratisch systeem aankomt, werkt alleen klagen vooruitgang in de hand. Hij noemt ook de voordelen van een penduledemocratie in plaats van onze (huidige) waaierdemocratie, maar of hij zich hiermee daadwerkelijk, evenals de auteurs van het boek, uitspreekt voor een bipolair democratisch stelsel, gelijk aan het Amerikaanse systeem, mis ik, afgeleid door mijn voorburen die zich hardop verlustigen aan de ‘heerlijke taal’ van Van Reybrouck. Inderdaad, hij spreekt zoals hij schrijft, ook ik geniet.
Prof. James Kennedy brengt het debat tussen de filosoof Walter Lippman en John Dewey naar voren. Waar Lippman de emotie van de kiezer als het centrale probleem van de democratie zag, en dus voorstander was van een elite van experts aan de leiding, zag Dewey de democratie als een ‘way of living’. Democratie krijgt volgens Dewey niet alleen gestalte in het gekozen parlement, maar zeker ook op verschillende andere niveaus van de organisatie van de samenleving. In het verenigingsleven, op de arbeidsmarkt, in het gezin. Beide standpunten hebben mijn aandacht, ik ben er nog niet uit. Wellicht zijn er mengvormen mogelijk? Maar hoe dan, en op welke niveaus? De democratie is dan wellicht niet zo wankel als gedacht, maar nieuwe ideeën en verandering worden aangemoedigd, nu ook met wetenschappelijke basis.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>